Дали епилепсијата е наследна?

Веројатно, ова е едно од најчестите поставувани прашања во нашата секојдневна  пракса. Одговорот е секогаш индивидуален, и зависи од типот на нападите.
Ќе се обидеме да изнесеме бројни, најнови објаснувања, иако разбирањето на одговорите во многу ќе зависи од познавањата на читателот од областа на молекуларната генетика. Сепак, целта е што поверодостојно да се изнесат сознанијата, актуелни во овој момент, кои што се потврдени од научната мисла.
Прво и основно е да се разграничи дали се работи за:
 Симптматска форма на епилепсија (што би значело постоење на повреда во мозочното ткиво, а епилептичните напади се само симптом на повреденото и променето мозочно ткиво, особено ако е таа промена во кората на мозокот која се смета за епилептогена, поточно зона која може да „раѓа“ епилептични напади), не е наследна, туку е стекната (аквирирана) за време на животот, на пример од повреда на главата, или за
 Идиопатска (sui generis форма, „сама од себе“) за која до овој момент на сознанија постојат бројни хипотези за патофизиолошкиот механизам на настанување на нападите, но исцрпно и прецизно објаснување сеуште нема.
Факт е дека во овој момент во сите познати светски епилептиколошки центри главното внимание е свртено кон патофизиолошките сознанија, иследувањата на полето на молекуларната генетика и, се разбира, кон пронаоѓањето на нови молекули за спречување на нападите.
Токму во овој контекст, познато е дека некои болести кои се проследени и со епилептични кризи, се (во суштина) хередитарни (наследни), но за добро, овие болести се
28
навистина ретки. Во поголемиот број случаи постои една фамилиарна предиспозиција, така што некои индивидуи се многу поосетливи од другите, но не би можеле да кажеме (во овој момент на научни сознанија) дека постои „автоматска трансмисија“ од родителите на децата. Во некои случаи, бројните статистички иследувања нотираат, сепак една трансмисија на зголемена осетливост кон фебрилни конвулзии, но, како што веќе рековме, тие се во најголем број на случаите бенигни и исчезнуваат на возраст после петтата година.
Сепак, потребно е да се нагласи дека, во овој момент, во светот постојат бројни институции кои се занимаваат со проблемот на генетската трансмисија на кризите, што е неоспорно забележана кај некои семејства.
Со оглед на актуелноста на овој проблем, ќе се обидеме да ги цитираме, најновите сознанија, резимирани на еден прифатлив начин за што поголем број на читатели.
Нагласуваме дека овој дел е повеќе посветен на лекарите, за да биде одговорот за наследноста на епилепсиите секогаш усогласен со најновите сознанија за оваа енигма. Оттаму и вокабуларот е исклучиво медицински.
Кај генерализираните епилепсии најголем број на студии на семејства се посветени на три типа епилепсии:
 На тонично клоничните кризи;
 На абсанс (petit mal) епилепсиите кај деца, и
 На миоклоната јувенилна епилепсија.
Сите студии, всушност, се епидемиолошки, со застапеност на кризи или ЕЕГ промени кај семејствата на пациентите.
a) Гранд мал или тонично клоничните (уште наречени идиопатски) епилепсии се 4 до 10% од сите лица со епилепсија. Eisner и соработниците од болницата John Hopkins студирале група од 321 паиент со идиопатски тонично клонични напади. Кај 7,5 % од крвното сродство биле присутни некакви напади, кои најчесто не можеле да се дефинираат. Овој процент
29
кај испитуваната група на Metrakos бил 12%, додека Tsuboi и Endo реферираат за 4,7% афебрилни кризи, 12,1% фебрилни кризи, а дури 37,3% од крвното сродство имале интериктални епилептиформни ЕЕГ аномалии.
b) Абсанс кризите се појавуваат кај различни епилептични синдроми. Типичната абсанс форма на напади се појавува во 3 до 4% од сите форми на епилепсија. Matthes студирал 240 крвни роднини на лица со petit mal напади: 10% имале различни епилептични напади, а 3,8% по еден напад во животот. Овој процент за испитуваната група на Doose бил 6,7%, додека кај 22,3% нашол ЕЕГ аномалии.
v) Синдромот на миоклоната јувенилна форма, обично, почнува помеѓу 13 и 15 година од животот и се карактеризира со спорадични миоклонии, кои се асоцирани во околу 95% со генералиирани тонично клонични кризи и 37% абсанс кризи.
Tsuboi и Christian студирале група од 319 пациенти со миоклоната јувенилна форма. Во блиските семејства кај 4,1% имало по еден нетипичен напад, а кај 3,1% на ЕЕГ постоеле промени од типот на шилец/бран комплекси. Интересно е што овие промени биле три пати почести кај женскиот пол.
Меѓутоа, сите студии треба да се интерпретираат со големо внимание, секоја за себе е специфична студија, така што еден дефинитивен и издржан заклучок тешко може да се извлече, а иследувањата за сите три групи продолжуваат, што на некој начин означува дека енигмата сé уште не е дефинитивно решена.
Кај парцијалните епилепсии во овој момент актуелни се следните сознанија:
Бенигната епилепсија со центротемпорални пароксизми е бенефицирана за семејни студии. Клинички се
30
манифестира со кратки хемифацијални кризи ноќе, а на ЕЕГ се регистрираат центротемпорални шилци.
Bray и Wiser студирале 40 семејства и обсервирале кај 30% центротемпорални шилци, заклучуваќи дека оваа форма на епилепсија има автосомно доминантна трансмисија со варијабилна пенетрација во функција на возраста. Слични резултати објавил и Heibel со соработниците.
Кај фебрилните конвулзии, Rich и соработниците покажаа дека кај семејствата кај кои едно дете имало повеќе од три конвулзивни фебрилни епизоди, начинот на трансмисијата е автосомно доминантен, а процентуалната застапеност е околу 30%. Malafosse нашол ексклузија на врзувањето со маркери за хромозомот 20.
Каков е односот на трансмисијата од мајката?
Децата од мајки со епилепсија (се мисли на идиопатска форма) имаат ризик да добијат епилепсија, три пати повеќе од децата кои имаат татко со епилепсија. Според Ottman, оваа појава не може да се објасни со еден прост генетички модел. Елаборирани се различни претпоставки, и тоа: различност помеѓу карактеристиките на епилепсиите кај татковците и кај мајките, како и ефектот од антиепилептиците за време на бременоста. Во моментов нема дефинитивен одговор.
Како стои проблемот кај епилепсиите со Менделеев хередитет?
Семејните студии на долг временски период дадоа повод за иследување на генетската природа на епилепсиите, така што (веќе) се идентифицирани бројни гени кај Менделеевиот хередитет.
Во овој контекст ќе ги наброиме досега познатите наследни гени и нивните локации.
A. Бенигни епилепсии:
1. Неонатални бенигни семејни конвулзии
Овие конвулзии се првиот епилептичен синдром со Менделеев хередитет, кои биле студирани со позициона
31
клонажа. Се работи за еден редок синдром, кој почнува пред 3-иот месец од животот, најчесто уште вториот ден, со клонички, генерализирани или мултифокални кризи. Кај 80% од случаите трансмисијата е автосомно доминантна со инкомплетна пенетрација, каде првиот морбиден ген е локализиран на долгиот крак на хромозомот 20 (20q). Откриен е и вториот локус на хромозомот 8.
2. Инфантилни бенигни семејни конвулзии
Се работи за синдром кој почнува помеѓу 4 и 12 месец. Кризите се парциелни со секундарна генерализација, трансмисијата е автосомно доминантна, а одговорниот ген е локализиран на долгиот крак на хромозомот 19.
3. Идиопатска парцијална семејна епилепсија
Ја прават два синдроми:
 Фронтален, со доминантна трансмисија, со локализација на генот на регионот ЕБН1 и мутација идентифицирана на генот ЦНРА4, и
 Темпорален, со автосомно доминантна трансмисија, со ген идентифициран на хромозомот 10.
B. Еволутивни епилепсии:
Тоа се миоклоните прогресивни епилепсии. Се работи за една група на болести повеќе од 140 на број, генетски детерминирани, кои се карактеризираат според кардиналните симптоми и со асоцијација на епилептични кризи, миоклонии, церебрална и сензориелна симптоматологија, интегрирани во една метаболна или дегенеративна афекција, чиј што фенотип, повеќе или помалку, е комплексен и еднакво содржи и други карактеристики. Еволуцијата е прогресивна и завршува со ментална детериорација. Начин на трансмисија: автосомно доминантна, но многу почесто автосомно рецесивна.
Болеста на Unverricht Lundborg
32
Ја делат балтичка и медитеранска миоклонија. Генот кај балтичката форма е локализиран на долгиот крак на хромозомот 21.
Болеста на Лафора
Дијагнозата се конфирмира со телцата на Лафора, со кутана биопсија. Еден ген на оваа болест е картографиран на краткиот крак на хромозомот6.
MERF (Myoclonic Epilepsy with Ragged – Red Fibers)
Болест асоцирана со мутација на митохондријалната ADN. Кај околу 90% од случаите со MERF синдром е мутација на генот. Имено, афектиран е генот на ARN, кој трансферира во лизин.
Невронална цероидна липофусциноза
Генот е картографиран, а мутациите што ги афектираат овие гени се мултипли. Се работи за заболувања кај кои постои лизосомален липопигмент.
Сијалидоза и галактосијалидоза
Ретки болести, причинети од мутации на генот на алфа невраминидаза за сијалидозата од тип 1 и 2 и на протеинот, кој го стабилизира комплексот алфа невраминидаза бета галактозидаза за галактосијалидозата.
Денто рубро палидо луизева атрофија
Група на болести, кои се асоцирани со експанзија на триплетот CAG. Голем број на метаболитни болести: липидози, аминоацидопатии, болести од циклусот на уреата, болести од метаболизмот на пурините, гликоенозите, адренолевкодистрофијата.
33
Епилепсии со комплексен хередитет
Се работи за идиопатски епилепсии, кај кои начинот на трансмисија останува непознат. Оваа група е студирана со помош на маркери за ADN.
До актуелниот момент има резултати за болеста на Alzheimer: има семејства кај кои поголем број лица имаат миоклона јувенилна епилепсија, абсанс напади, или генерализирани напади. Трансмисијата е автосомно доминантна. Кај овие семејства се правени обиди да се аплицира една стратегија од типот на позициона клонажа. Добиените резултати се контрадикторни.
Локализацијата на првиот ген ( кај јувенилната миоклона епилепсија кај семејства со Alzheimer) е на кратката гранка на хромозомот 6, близу до комплексот HLA. Овие резултати биле добиени од две различни групи, во Лос Ангелес и во Берлин, со помош на клинички и генетски различни модели.
Можеме да кажеме дека, ако кај епилепсиите со Менделеев хередитет е постигнат голем прогрес, многу сме далеку од моментот тоа да го констатираме кај епилепсиите со комплексен хередитет.
Надвор од сите спомнати групи, постојат повеќе хередитарни болести на централниот нервен систем, генетски детерминирани, кои можат да бидат проследени со епилептични напади. Тоа се болестите:
 Склерозис тубероза на Bourneville (со идентифициран ген на хромозомот 16 и еден друг на хромозомот 9),
 Ектобластични и невроектодермни факоматози (кои имаат доминантна трансмисија), и
 Неврофиброматози- те (тип 1 со идентифициран ген на хромозомот 17 и тип 2 на хромозомот 22).
Да се надеваме дека во многу блиска иднина, енигмата наследност кај епилепсиите ќе биде со многу помал број на непознаници. Во актуелниот момент, сознанијата се многу парцијални и се далеку од дефинитивен одговор.
34
Во непосредна врска со погоре елаборираниот проблем е и забременувањето на жена која има епилептични напади. Имено, тие поставуваат две основни прашања: дали нарушувањето ќе биде пренесена на детето и дали бременоста ќе ја влоши нејзината состојба? Одговорот е многу едноставен. Секоја млада жена со напади, може да има деца, и во никој случај не треба да се плаши од бременоста. Единствено се препорачува бременоста да биде испланирана и во консултација со лекар епилептиколог, односно невролог или гинеколог, од кои ќе треба да ги добие сите појаснувања во врска со бременоста.
Теоретски гледано, има два можни ризика: првиот е врзан за еволуцијата на епилепсијата кај мајката, а вториот е врзан за евентуална повреда на детето, за време на бременоста или при породувањето.
Ризикот кај мајката е во последните денови од бременоста и за време на породувањето. Идеално би било, пред почетокот на бременоста да се постигне еден стабилен еквилибар со нападите, и тој да се поддржува за време на бременоста, а породувањето да биде надгледувано и, се разбира, извршено во специјализирана установа, со високо ниво на можности во случај на потреба.
Што се однесува до детето, постои ризик од појава на конгенитална малформација, која е во апсолутна зависност од: (1) постоењето на конгенитални малформации и кај други членови во семејството (ако постојат сознанија за тоа), како и од тоа (2) колку лекови зема пациентката. Доколку тој број е повеќе од два, на пример три или повеќе, постои потенцијален ризик за појава на конгенитална малформација, што никако не треба да се свати како правило. Токму поради овој ризик, во практична смисла, гинекологот кој што ја контролира бременоста е должен после 4-от месец, веќе да ја опсервира бременоста и едноставно да искажува евентуално постоење на конгенитална малформација. Ехографијата, како и магнетната нуклеарна резонанција, денес тоа го
35
овозможуваат, и тоа посебно втората дијагностичка метода, која нема никаква штетност по плодот, но која, за жал, во нашата земја сé уште не е доволно одомаќена (!). Во земјите со добро организирана здравствена служба, секое сомневање за конгенитална малформација, видено на ехографското сликање, завршува со комплетна и дефинитивна дијагностика на магнетна нуклеарна резонанција, безопасна и објективна метода со точност над 95%.
Во однос на периодот на бременост, повторно ќе напоменеме, многу е важно уште пред забременувањето да се воспостави еден тераписки еквилибар, со монотерапија и без напади, евентуално и исклучително би можеле да се толерираат многу ретки напади. Паралелно со антиепилептичната терапија, се препорачуваат и витамини (пред сé фолати), а некогаш и К витамин, и тоа пред крајот на бременоста, еден краток период дури и на новороденото, секако, во консултација со микропедијатар. Инаку, бремената жена треба редовно да ја зема ординираната терапија. Во никој случај не смее да го прекине третманот, поради огромниот ризик од појава на напади, при што може да биде доведена во прашање и самата бременост.
Забременување не би требало да им се дозволи на пациентки со фармакорезистентна форма на епилепсија и со многу чести и секојдневни напади. Честите напади имаат штетно влијание врз плодот.
Доењето е во директна зависност од ординираниот лек, или лекови. Во принцип, секогаш е потребна консултација со лекар, поради фактот што скоро сите антиепилептици минуваат во млекото и претставуваат опасност за новороденчето. Значи, апсолутно е потребно секогаш да се консултира лекар, да се знае која е фармакодинамиката на ординираниот лек и со колкав процент тој минува во млекото. Лично, во секојдневната пракса, зависно од лековите што ги зема пациентката, во најголемиот број случаи сме забранувале доење. Принципот е одомаќинет и во Франција.
36
Кога сме кај мајките кои имаат напади, ќе споменеме и уште еден проблем. Имено, антиепилептиците енормно ја намалуваат ефикасноста на контрацептивните пилули. Токму поради тоа, пред да биде употребена, прескрипцијата на контрацептивните средства, секогаш треба да биде дискутирана со гинеколог и невролог. Тие треба да го предложат начинот на кој пациентката треба да се заштити. Во принцип, советуваме секоја жена пред употребата на контрацептивни пилули да се посоветува со компетентни специјалисти, со оглед на опасноста од покачување на нивото на липиди во крвта и прераната појава на артериосклероза, проблем кој излегува од рамките на невролошката специјалност.
Во секојдневната пракса се сретнуваме и со едно ретко, но многу важно прашање. Имено, каква е опасноста за бебето и за малото дете, ако мајката добие напад? Реалниот одговор е позитивен. Зависи од типот на нападите и нивната зачестеност; пожелно е секогаш да има присутен и некој друг член на семејството, особено ако се работи за кризи во кои пациентката брутално паѓа на земја, губеќи ја свеста.



Не е дозволено превземањето на оваа содржина или на делови од неа без цитирање на изворот Здружение ЕПИЛЕПСИЈА МАКЕДОНИЈА 
Tweet about this on TwitterEmail this to someoneBuffer this pagePin on PinterestShare on FacebookShare on Google+Share on LinkedInShare on VKPrint this page

Comments on Facebook

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.